Vier stijlen die u meteen uit elkaar houdt
Het affiche als massamedium begint rond 1890, wanneer kleurensteendruk betaalbaar wordt. Wat daar in de jaren erna uit komt, valt grofweg in vier herkenbare periodes uiteen.
De jugendstil, tot ongeveer 1910, is te herkennen aan de doorlopende contourlijn: haar en stof krullen mee met het vlak, de kleuren zijn bleek — oudroze, mosgroen, oker — en achter het hoofd zit vaak een cirkel of een mozaïekvlak. De namen die u daarbij tegenkomt zijn Chéret en Mucha.
De art deco, ruwweg 1920 tot 1940, doet het omgekeerde. Geometrie in plaats van krul, harde kleurcontrasten, schreefloze kapitalen die als bouwsteen in de compositie meedoen, en een laag standpunt waardoor een schip of een locomotief boven u uit torent. Vlakke kleuren zonder omtreklijn, met gladde overgangen die met de spuitbus zijn gemaakt.
Daarnaast staan de oorlogsaffiches, hard en met één opdracht per vel, en de reclame van de jaren vijftig, met zachte kleuren, illustratie in plaats van foto en een gezin dat er onwaarschijnlijk opgewekt bij staat.
De maat is het eerste probleem
Wie een affiche koopt, loopt vrijwel altijd tegen hetzelfde aan: de lijst past niet. Moderne posters volgen de A-reeks, maar oude affiches doen dat niet. Europese reisaffiches zitten vaak rond 62 bij 100 centimeter, Franse filmaffiches op 60 bij 80 of 120 bij 160, en een Amerikaanse one-sheet is ongeveer 69 bij 104.
Meet dus altijd voordat u iets bestelt, en houd er rekening mee dat een passe-partout er nog een paar centimeter omheen legt. Een overzicht van de gangbare maten, de ophanghoogte en de vraag wanneer u beter glas of acrylaat neemt, staat in het stuk over formaat en lijst kiezen.
Waarom een passe-partout geen luxe is
Een passe-partout ziet er rustig uit, maar de eigenlijke functie is technisch: het houdt het papier van het glas af. Ligt het vel er direct tegenaan, dan kan de inkt aan het glas vastkleven en trekt condens in het papier.
Gebruik daarbij karton dat door en door dezelfde kleur heeft en zuurvrij is. Bij goedkoop karton verkleurt de snijkant binnen enkele jaren bruin, en die verkleuring tekent zich af op het affiche zelf. Voor grote vellen die niet in een passe-partout passen doet een smal afstandslijstje in de sponning hetzelfde werk.
Licht is de stille schade
Verkleuren is een optelsom: elk uur licht doet een klein beetje, en niets komt terug. Musea houden werk op papier daarom op een lage verlichtingssterkte en beperken het aantal uren per jaar. Thuis komt het erop neer dat u niets onvervangbaars aan de muur tegenover het raam hangt.
Uv-werend glas helpt, maar lost het niet op: ook gewoon zichtbaar licht verbleekt inkt. Wat u aan een verschoten affiche ziet, is bovendien geen gelijkmatige verbleking maar een verschuiving — de rode en gele lakken gaan het eerst, terwijl het zwart vrijwel onaangetast blijft.
Origineel of herdruk
Met een loep van tien keer is het verschil in tien seconden vast te stellen. Een steendruk laat egale vlakken zien of een onregelmatige korrel, met soms een haarbreed verschoven kleur langs de randen. Een offsetdruk toont een regelmatig patroon van ronde puntjes in rozetten. Een moderne inkjetprint geeft een willekeurige spatnevel zonder patroon.
Daar komt het papier bij: origineel affichepapier is houthoudend, na tachtig jaar iets grauw en aan de randen bros, en vaak gevouwen — affiches werden in vieren of achten verstuurd naar stations en bioscopen. Een smetteloos wit vel zonder enige vouw bij een affiche uit 1935 is dus eerder verdacht dan geruststellend.
Aan de muur zetten
Eén affiche werkt zelden; drie of vier uit dezelfde periode in identieke smalle lijsten leest als een verzameling. Houd de lijst bescheiden — het beeld is al druk genoeg — en hang het midden van de reeks op ongeveer 145 centimeter, ooghoogte, wat lager is dan de meeste mensen instinctief doen.
Wie zich verder wil inlezen in de stijlen, de thema’s en het praktische onderhoud, vindt dat gebundeld op een site over affiches uit de vorige eeuw. Dat scheelt een miskoop, en bij een vel papier van honderd jaar oud is een miskoop moeilijk terug te draaien.