Kwarts of mechanisch
Er zijn twee soorten uurwerken en het verschil bepaalt zowel het geluid als het onderhoud.
Kwarts loopt op een batterij en is nauwkeurig zonder dat u ernaar omkijkt. Het onderhoud bestaat uit één batterij per jaar. De meeste moderne tafelklokken werken zo.
Mechanisch werkt met een veer of gewichten die u opwindt, bij sommige modellen wekelijks met een sleutel. Dat vraagt aandacht en het loopt zelden op de seconde gelijk, maar het is wel het type dat generaties meegaat en dat u kunt laten reviseren. Het tikt hoorbaar, en dat hoort erbij.
Het misverstand over ‘stil’
Hier struikelt bijna iedereen, want ‘stil uurwerk’ slaat niet op de klok maar op de manier waarop de secondewijzer beweegt.
• Stappend uurwerk: de secondewijzer springt per seconde vooruit. Elke sprong geeft een tik. Dat is het geluid dat u ’s nachts hoort.
• Doorlopend (sweep) uurwerk: de wijzer glijdt vloeiend rond. Er is geen tikgeluid, alleen een zacht zoemen dat u op een halve meter al niet meer hoort.
Een klok zonder secondewijzer is trouwens niet automatisch stil: het uurwerk erachter kan alsnog stappend zijn, en dan tikt hij wel degelijk. Kijk dus naar de omschrijving van het uurwerk, niet naar de wijzerplaat. De verschillen tussen de uurwerken en de bijbehorende functies staan uitgelegd bij Tafelklok onder uurwerk en functies.
Welke klok in welke kamer
Slaapkamer. Altijd een doorlopend uurwerk. Een tik van 20 decibel is overdag niets en ’s nachts alles — zeker als de klok op een nachtkastje staat, want het meubel werkt als klankkast. Zet een tikkende klok nooit direct op hout; een viltje eronder halveert het geluid al.
Woonkamer. Hier mag het tikken. Er is genoeg achtergrondgeluid, en veel mensen ervaren het juist als huiselijk. Dit is ook de kamer waar een mechanische klok op zijn plaats is.
Keuken. Kies op leesbaarheid, niet op sfeer: grote cijfers, een hoog contrast en een glas dat tegen vet en damp kan. Vermijd papieren of textiele wijzerplaten — die trekken vocht en verkleuren boven het fornuis.
Werkkamer. Doorlopend uurwerk, en zet de klok buiten uw directe blikveld. Een klok recht tegenover een bureau wordt de hele dag afgelezen; opzij van het scherm werkt beter.
De wekfunctie: let op het licht
Veel tafelklokken hebben een alarm, en steeds vaker ook verlichting. Dat laatste is het punt waar men zich achteraf aan stoort: een permanent oplichtende wijzerplaat geeft in een donkere slaapkamer meer licht dan verwacht en verstoort het inslapen.
Waar u op kunt letten: een verlichting die alleen aangaat bij een druk op de knop of bij aanraking, een dimbare stand, en een display dat u helemaal uit kunt zetten. Klassieke oplossingen zijn er ook — lichtgevende wijzers die overdag licht opnemen en ’s nachts zwak nagloeien geven precies genoeg om de tijd te zien zonder de kamer te verlichten.
Plaatsing en aflezen
Een tafelklok moet leesbaar zijn vanaf het punt waar u hem gebruikt: vanuit bed, vanaf de bank, vanaf het aanrecht. Ga daar zitten of staan vóórdat u hem neerzet. Twee dingen die het aflezen bederven, zijn een gebogen glas dat de lamp achter u weerkaatst, en een wijzerplaat in dezelfde toon als de wijzers — goud op goud oogt prachtig en is op drie meter onleesbaar.
Als hij achterloopt
Bij kwarts is een klok die achterloopt vrijwel altijd toe aan een nieuwe batterij; wacht daar niet te lang mee, want een lekkende batterij tast het uurwerk aan. Loopt hij nog steeds niet goed met een verse batterij, dan is het uurwerkje zelf op — die zijn los verkrijgbaar en in tien minuten te vervangen, ook als de klok verder mooi is.
Bij een mechanische klok is een paar minuten per week afwijking normaal en meestal bij te stellen met het regelschroefje bij de slinger of de onrust. Loopt hij helemaal vast, dan is het olie of vervuiling, en dat is werk voor een uurwerkhersteller — zelf smeren maakt het bijna altijd erger.
Wie eerst de soorten naast elkaar wil zien voordat hij kiest, vindt dat overzicht bij Tafelklok.